اتحاد مربع مجموع و تفاضل دو جمله

آخرین ویرایش: 02 آبان 1405
دسته‌بندی: اتحادهای جبری
امتیاز:

اتحاد مربع مجموع دو جمله (اتحاد اول)

قضیه

∀ a,b∈R : a+b2=a2+2 a b+b2

اثبات

a+b2=a+b1.a+b1=aa+ab+ba+bb

=a2+ab+ba+b2=a2+ab+ab+b2=a2+2ab+b2

تمرین

توان رسانی را در عبارت x+52 انجام دهید و یک اتحاد از طریق آن بنویسید.

x+52=x+51.x+51

=xx+x5+5x+55


=x2+5x+5x+25=x2+5x+5x+25=x2+10x+25

تمرین

حاصل عبارات زیر را به کمک اتحاد مربع مجموع دو جمله (اتحاد اول) به‌دست می‌آوریم:

x+12

=x2+2x1+12=x2+2x+1

2a+b2

=2a2+22ab+b2=4a2+4ab+b2

2x+122

=2x2+22x12+122=4x2+2x+14

1052

100+52=1002+2(100)(5)+52=10000+1000+25=11025

5x3+3x22

=5x32+25x33x2+3x22

=25x6+30x5+9x4

2xy2+3x2y2

=2xy22+22xy23x2y+3x2y2

=4x2y4+12x3y3+9x4y2

−a−b2

=−a2+2−a−b+−b2=a2+2ab+b2

2352−2302−52

=230+52−2302−52

=2302+22305+52−2302−52

=2230×5=2300

تمرین

جاهای خالی را چنان پر کنید که عبارات زیر کامل شوند:

x4+⋯+1x4

=x22+⋯+1x22


=x22+2x21x2+1x22


=x2+1x22

9a+⋯+4b

=3a2+⋯+2b2

=3a2+23a2b+2b2


=3a+2b2

تمرین

تمام مقادیر حقیقی x,y را در تساوی زیر بیابید:

x2+y2+xy=0

⇒2x2+y2+xy=0


⇒2x2+2y2+2xy=0


⇒x2+2xy+y2+x2+y2=0


⇒x+y2+x2+y2=0


⇒x=y=0

تمرین

اگر تساوی زیر برقرار باشد:

25x+25−x=14

حاصل عبارت زیر را محاسبه کنید: 

5x+5−x

A=5x+5−x


⇒A2=5x+5−x2


⇒A2=5x2+25x5−x+5−x2


⇒A2=52x+25x15x+5−2x


⇒A2=25x+25−x+2 ; 25x+25−x=14


⇒A2=14+2


⇒A2=16


⇒A=±4;A>0


⇒A=4

تمرین

اگر داشته باشیم:

a2=a+3

نشان دهید تساوی زیر برقرار است.

a5=19a+21

a5=a.a4=aa22

=aa+32=aa2+6a+9=aa+3+6a+9


=a7a+12=7a2+12a=7a+3+12a=19a+21

تمرین

اگر داشته باشیم:

a2=2a+1

نشان دهید تساوی زیر برقرار است.

a5=29a+12

a5=a.a4=a.a22=a2a+12

=a4a2+4a+1=a42a+1+4a+1=a8a+4+4a+1

=a12a+5=12a2+5a

=122a+1+5a=24a+12+5a=29a+12

تمرین

حاصل عبارات زیر را بیابید.

if   3x+12x=4⇒9x2+14x2=?

3x+12x=4⇒3x+12x2=42

⇒3x2+23x12x+12x2=16

⇒9x2+3+14x2=16⇒9x2+14x2=16−3⇒9x2+14x2=13

if   x=2+3⇒x+1x=?

x+1x=x2+1x⇒x+1x=2+32+12+3

⇒x+1x=22+223+32+12+3

⇒x+1x=4+43+3+12+3⇒x+1x=8+432+3⇒x+1x=42+32+3

⇒x+1x=4⇒x+1x=4⇒x+1x=2

تمرین

المپیاد ریاضی

مقدار A را در زیر به‌دست آورید.

A=61×63×65×67+16−122

if     x=61xx+2x+4x+6+16=xx+6x+2x+4+16

=x2+6xx2+6x+8+16    ;    x2+6x=t

=tt+8+16=t2+8t+16=t+42    ;    t=x2+6x=x2+6x+42


برای محاسبه A داریم:

A=61×63×65×67+16−122    ;    x=61xx+2x+4x+6+16=x2+6x+42


⇒A=x2+6x+42−122

⇒A=x2+6x+42−122    ;    x=612x=122

⇒A=x2+6x+4−2x


⇒A=x+22⇒A=x+2    ;    x=61⇒A=61+2⇒A=63

تمرین

به عدد مثبتی که در شرط زیر صدق کند، عدد طلایی می‌گویند:

t2=t+1

مقدار t5 را محاسبه کنید.

t2=t+1

طرفین را به توان عدد دو می‌رسانیم:

t22=t+12


⇒t4=t2+2t+1 ; t2=t+1


⇒t4=t+1+2t+1


⇒t4=3t+2


طرفین تساوی را در t ضرب می‌کنیم:


⇒t×t4=t×3t+2


⇒t5=3t2+2t ; t2=t+1


⇒t5=3t+1+2t


⇒t5=5t+3

نکته

به تحلیل هندسی اتحاد مربع مجموع دو جمله (اتحاد اول) توجه کنید:

اتحاد اول

SACEG =SABIH+SBCDI+SIDEF+SHIFG

⇒a+ba+b=a2+ab+ b2+ab

⇒a+b2=a2+2ab+b2

به عبارت دیگر:

اتحاد اول

دریافت مثال

 اتحاد مربع تفاضل دو جمله (اتحاد دوم)

قضیه

∀ a,b∈R : a−b2=a2−2 a b+b2

اثبات

a−b2

=a−ba−b

=aa+a−b+−ba+−b−b

=a2−ab−ba+b2

=a2−2ab+b2

تمرین

توان رسانی را در عبارت 2x-62 انجام می‌دهیم و یک اتحاد از طریق آن می‌نویسیم:

2x−62=2x−61.2x−61

=2x2x+2x−6+−62x+−6−6

=4x2−12x−12x+36=4x2+−12x−12x+36=4x2−24x+36

تمرین

حاصل عبارات زیر را به کمک اتحاد مربع تفاضل دو جمله (اتحاد دوم) به دست می‌آوریم:

x−12

=x2−2x1+12=x2−2x+1

a−3b2

=a2−2a3b+3b2=a2−6ab+9b2

4x−3y2

=4x2−24x3y+3y2


=16x2−24xy+9y2

3x2−2x2

=3x22−23x22x+2x2


=9x4−12x3+4x2

99992

=10.000−12=10.0002−210.0001+12=100.000.000−20.000+1=99.980.001

2 15−20.52

=2 152−22 1520.5+20.52=2 25−22 15+0.5+21

=2 25−2×2 710+2=2 25−2 1710+2

2a−3b3b−2a

=−2a−3b2a−3b=−2a−3b2=−2a2−22a3b+3b2

=−4a2−12ab+9b2=12ab−4a2−9b2

992

=100−12=1002−21001+12=10000−200+1=9801

x+22−x−12

=x2+2x2+22−x2−2x1+12

=x2+4x+4−x2−2x+1=x2+4x+4−x2+2x−1

=x2−x2+4x+2x+4−1=0+6x+3=6x+3

تمرین

جاهای خالی را چنان پر کنید که عبارات زیر به مربع تفاضل دو جمله تبدیل شوند.

4x2−⋯+y2

=2x2−⋯+y2

=2x2−22xy+y2


=2x−y2

9a−6ab+⋯

=3a2−⋯+b2

=3a2−23ab+b2


=3a−b2

تمرین

با استفاده از اتحاد دوم (اتحاد مربع تفاضل دو جمله) محل‌ های نقطه ‌چین را با عبارت مناسب پر کنید.

x−6y2=x2−⋯+36y2

x−6y2=x2−2x6y+6y2=x2−12xy+36y2

ax−32=⋯−6ax+⋯

ax−32=ax2−2ax3+32=a2x2−6ax+9

x2−yz2=x4−⋯+⋯

x2−yz2=x22−2x2yz+yz2=x4−2x2yz+y2z2

تمرین

عبارت زیر را به‌صورت مجموع مربعات چهار عدد صحیح بنویسید.

4a2+4b2+4ab

=4a2+4b2+4ab+2ab−2ab


=3a2+3b2+6ab+a2+b2−2ab


=3a2+b2+2ab+a2+b2−2ab


=3a+b2+a−b2

تمرین

حاصل عبارات زیر را به‌دست آورید:

2+3−2−3

A2=2+3−2−32


⇒A2=2+3−22+32−3+2−3


⇒A2=4−222−32


⇒A2=4−24−3


⇒A2=4−21


⇒A2=2


⇒A=±2 ; A>0


⇒A=2

3+22−3−22

=12+2×1×2+22−12−2×1×2+22


=1+22−1−22


=1+2−1−2


=1+2−−1−2


=1+2+1−2


=2

نکته

به تحلیل هندسی اتحاد مربع تفاضل دو جمله (اتحاد دوم) توجه کنید:

SACDG =SABHG +SBCDH

⇒aa−b=a−ba−b+ba−b

⇒a2−ab=a−b2+ba−b2

⇒a2−2ab+b2=a−b2

تذکر

در اتحاد مربع تفاضل دو جمله (اتحاد دوم) داریم :

a−b2≥0

⇒a2−2ab+b2≥0

⇒a2+b2≥2ab

⇒a22+b22≥ab

با استفاده از روش هندسی به اثبات نامساوی فوق می‌‌پردازیم:

SOAC+SODF≥SOABF

⇒12OAAB+BC+12OFDF≥a×b

⇒12ab+b+12bBF2≥a×b

⇒12a2b+12ba2≥a×b

⇒12aa+12bb≥a×b

⇒12a2+12b2≥a×b

⇒a22+b22≥a×b

دریافت مثال

اتحادهای فرعی حاصل از اتحادهای مربع مجموع و تفاضل دو جمله

قضیه

a2+b2=a+b2−2 a b

اثبات

a+b2=a2+2ab+b2    ⇒a2+b2=a+b2−2ab

قضیه

a2+b2=a-b2+2 a b

اثبات

a−b2=a2−2ab+b2⇒a2+b2=a−b2+2ab

قضیه

a+b2−a−b2=4 a b

اثبات

a+b2−a−b2=a2+2ab+b2−a2−2ab+b2=a2+2ab+b2−a2+2ab−b2=4ab

به تحلیل هندسی اتحاد فوق توجه کنید:

قضیه

a+b2+a−b2=2a2+b2

اثبات

a+b2+a−b2=a2+2 a b+b2+a2−2 a b+b2=a2+2 a b+b2+a2−2 a b+b2=2 a2+2 b2=2a2+b2

تمرین

اگر تساوی های زیر برقرار باشد:

x+y=7xy=10

با شرط x>y حاصل عبارات زير را به دست آوريد. 

x2+y2

x2+y2=x+y2−2xy⇒x2+y2=72−210⇒x2+y2=49−20⇒x2+y2=29

x−y

x−y2=x2+y2−2xy⇒x−y2=29−210

⇒x−y2=9⇒x−y=±3    ;    x>y⇒x−y=3

x+y

x+y2=x+y+2xy⇒x+y2=7+210

⇒x+y=±7+210 ; x>y

⇒x+y=7+210

x4+y4

x4+y4=x22+y22

=x2+y22−2x2y2=292−2xy2

=292−2102=641

تمرین

اگر a+1a=A باشد، حاصل زیر را به‌دست آورید:

a2+1a2    ;    a>0

=a+1a2−2a1a=A2−2

a+1a

a+1a2=a2+1a2+2a1a


⇒a+1a2=a+1a+2


⇒a+1a2=A+2


⇒a+1a=A+2


⇒a+1a=A+2a+1a=−A+2


چون a+1a مثبت است، پس تنها جواب زیر قابل قبول است:

a+1a=A+2

تمرین

اگر تساوی زیر برقرار باشد:

x,y∈Rx2+1y2+1+9=6x+y

حاصل عبارت زیر را محاسبه کنید:

x2+y2

x2+1y2+1+9=6x+y


⇒x2y2+x2+y2+1+9=6x+6y


⇒x2y2+x2+y2+1+9−6x−6y=0


⇒x2y2−2xy+1+x2+y2+9+2xy−6x−6y=0


⇒xy−12+x+y−32=0


⇒xy−1=0⇒xy=1x+y−3=0⇒x+y=3


x2+y2=x+y2−2xy⇒x2+y2=32−21=7

تمرین

اگر مجموع دو عدد a و b مقداری ثابت باشد، ثابت كنيد:

ab وقتی ماکزیمم است که a=b باشد.

یادآوری)

a−b2=a2+b2−2ab⇒2ab=a2+b2−a−b2

⇒ab=12a2+b2−a−b2⇒ab=12a2+b2−12a−b2


در تساوی فوق ab وقتی حداكثر مقدار خود را داراست كه a−b2 مينيموم شود.

a−b2=0⇒a−b=0⇒a=b

تمرین

با توجه به شرط های بیان شده، مقدار مناسبی برای هریک از عبارت ها زیر به‌دست آورید.

if   x+1x=5⇒x2+1x2=?

یادآوری)

a2+b2=a+b2−2abx2+1x2=x+1x2−2x×1x

=x+1x2−2=52−2=25−2=23

if   x+1x=a⇒x−1x=?    ;    x>1x

یادآوری)

a+b2−a−b2=4abx+1x2−x−1x2=4x×1x

⇒x+1x2−x−1x2=4⇒a2−x−1x2=4

x−1x2=a2−4⇒x−1x=a2−4

   if   x>1x⇒x−1x>0⇒x−1x=+x−1x

x−1x=a2−4⇒x−1x=a2−4

if   x+1x=a⇒x2−1x2=?    ;    x>1x

یادآوری)

a+b2−a−b2=4abx+1x2−x−1x2=4x×1x

⇒a2−x−1x2=4⇒x−1x2=a2−4

⇒x−1x=a2−4

if   x>1x⇒x−1x>0⇒x−1x=+x−1x

x−1x=a2−4⇒x−1x=a2−4

x2−1x2=x−1xx+1x=a2−4a=aa2−4

if   a2−6ab+b2=0⇒a+ba−b=?    ;    a>b>0

a2−6ab+b2=0⇒a2−2ab−4ab+b2=0

⇒a2−2ab+b2=4ab⇒a−b2=4ab

یادآوری)

a+b2−a−b2=4ab⇒a+b2−a−b2=a−b2

⇒a−b2+a−b2=a+b2⇒2a−b2=a+b2

⇒2a−b=a+b    ;    if   a>b>0⇒a−b=+a−ba+b=+a+b

⇒2a−b=a+b⇒a+ba−b=2

if   xx+1=25⇒xx2+1=?

xx+1=25⇒x+1x=52⇒xx+1x=52

⇒x+1x=52⇒x+1x2=522⇒x+1x+2=254

⇒x+1x=174⇒x2+1x=174⇒xx2+1=417

if   x+1x=2⇒x+1x=?

A=x+1x⇒A2=x+1x2⇒A2=x+2x×1x+1x

⇒A2=x+2+1x⇒A2=x+1x+2

⇒A2=2+2⇒A2=4    ;    A>0⇒A=2

if   x+1x=2⇒x4+1x4=?

x2+1x2=x+1x2−2x×1x

=x+1x2−2=22−2=2

x4+1x4=x22+1x22

=x2+1x22−2x2×1x2=22−2=4−2=2

if   x2x4+1=1⇒x4x8+1=?

x2x4+1=1⇒x4+1x2=1

⇒x4x2+1x2=1⇒x2+1x2=1

⇒x2+1x22=1⇒x4+1x4+2x2×1x2=1

⇒x4+1x4=1−2⇒x8+1x4=−1⇒x4x8+1=−1

if   xx2+1=14⇒xx+1=?

xx2+1=14⇒x2+1x=4

⇒x2x+1x=4⇒x+1x=4

x2+1x2=4

⇒x+1x2−2x×1x=4


⇒x+1x2−2=4⇒x+1x2=6

⇒x+1x=6⇒xx+1=16

if   xx2+1=14⇒x2x4+1=?

xx2+1=14⇒x2+1x=4

⇒x+1x=4⇒x+1x2=42

⇒x2+2x×1x+1x2=16⇒x2+1x2=16−2⇒x2+1x2=14

⇒x4+1x2=14⇒x2x4+1=114

if   x−1x=x+1x⇒x2+x−2=?

x−1x=x+1x⇒x−1x2=x+1x2

⇒x2−2×x×1x+1x2=x+1x+2

⇒x2+1x2=x+1x+2+2


⇒x2+1x2=x+1x+4⇒x2+x−2=x+1x+4

if   2x2+4y2−4xy−2x+1=0⇒x+y=?

یادآوری)

if   u2+v2=0⇒u=0v=02x2+4y2−4xy−2x+1=0

⇒x2−2x+1+4y2−4xy+x2=0

⇒x−12+2y−x2=0


⇒x−1=0⇒x=12y−x=0⇒2y=x⇒2y=1⇒y=12

x+y=1+12=32

if   x2+x+1=0⇒x500+1x500=?

x2+x+1=0

⇒x2+x=−1⇒−x2−x=1x2+x+1=0⇒xx+1+1x=0⇒x+1+1x=0⇒x+1x=−1x2=−x−1⇒x3=−x2−x⇒x3=1

x500+1x500=x3166⋅x2+1x3166⋅x2=x2+1x2

=x+1x2−2=−12−2=−1

if   x2+x+1=0⇒5x234−x99=?

x2+x+1=0⇒−x2−x=1x2=−x−1⇒x3=−x2−x⇒x3=1

5x234−x99=5x378−x333

=5178−133=5−1=4

if   xx2+1=a⇒x2x4+1=?

xx2+1=a⇒x2+1x=1a

⇒x2x+1x=1a⇒x+1x=1a

A=x2x4+1⇒1A=x4+1x2⇒1A=x4x2+1x2

⇒1A=x2+1x2⇒1A=x+1x2−2

⇒1A=1a2−2⇒1A=1a2−2

⇒1A=1−2a2a2⇒A=a21−2a2

if   x−1x=4⇒x2−1x2=?    ;    x>0

x−1x=4⇒x−1x2=42

⇒x2+1x2−2=16⇒x2+1x2=18⇒x+1x2−2=18

⇒x+1x2=20    ;    x>0⇒x+1x=20⇒x+1x=25

A=x2−1x2=x−1xx+1x=425=85

تمرین

اگر داشته باشیم:

a+b=1

ثابت کنید:

a2a+1+b2b+1=2−5ab

a+b=1⇒b=1−aa=1−ba2a+1+b2b+1

=a21−b+1+b21−a+1=a22−b+b22−a=2a2−a2b+2b2−ab2=2a2+2b2−aba+b

=2a2+b2−aba+b=2a+b2−2ab−aba+b

=212−2ab−ab1=2−4ab−ab=2−5ab

2x2+y2−2xy−6x+9=0⇒x,y=?

2x2+y2−2xy−6x+9=0

⇒x2−2xy+y2+x2−6x+9=0


⇒x−y2+x−32=0⇒x−y=0⇒x=yx−3=0⇒x=3⇒y=3

x2+y2+z2−4x+6y−8z+29=0⇒x,y,z=?

x2+y2+z2−4x+6y−8z+29=0

⇒x2−4x+4+y2+6y+9+z2−8z+16=0

⇒x−22+y+32+z−42=0

⇒x−2=0⇒x=2y+3=0⇒y=−3z−4=0⇒z=4

دریافت مثال

تست‌های این مبحث

تست شماره 1

کنکور ریاضی اردیبهشت 1404

اگر x2+10x2+1=9 باشد، مقدار زیر کدام است؟

x2+12+100x2+12

  1. 98
  2. 90
  3. 88
  4. 80
مشاهده پاسخ تست بستن

تست شماره 2

مقدار عبارت زیر کدام گزینه است؟

5−129

  1. 385+17
  2. 385−17
  3. 175+38
  4. 175−38
مشاهده پاسخ تست بستن

تست شماره 3

معادله زیر را در نظر بگیرید:

9a2+4b2+12ab=0

تمام مقادیر حقیقی a و b کدام‌یک از گزینه های زیر است؟

  1. a,b=−13x,x
  2. a,b=13x,x
  3. a,b=−23x,x
  4. a,b=23x,x
مشاهده پاسخ تست بستن

تست شماره 4

برای اعداد حقیقی و مثبت x,y>0 داریم:

x2+y2=1x4+y4=1718

مقدار xy کدام‌یک از گزینه های زیر است؟ 

  1. 13
  2. 15
  3. 16
  4. 12
مشاهده پاسخ تستبستن

تست شماره 5

تساوی زیر را در نظر بگیرید:

a2+b2+c2=ab+bc+ca

a+b+c کدام‌یک از گزینه های زیر است؟

  1. 3a
  2. 2b
  3. abc
  4. 2c
مشاهده پاسخ تستبستن

تست شماره 6

معادله زیر چند ریشه دارد؟

x2−5x−4x+13=0

  1. یک ریشه
  2. ریشه ندارد
  3. دو ریشه
  4. سه ریشه
مشاهده پاسخ تستبستن

تست شماره 7

المپیاد مقدماتی ریاضی

عبارت زیر را در نظر بگیرید:

5+2+5−2

این عبارت مساوی کدام‌یک از گزینه های زیر است؟

  1. 10+323
  2. 10+223
  3. 10+222
  4. 10+322
مشاهده پاسخ تستبستن

تست شماره 8

المپیاد مقدماتی ریاضی

عبارت زیر را در نظر بگیرید:

1+528+1−528

این عبارت مساوی کدام‌یک از گزینه های زیر است؟

  1. 36
  2. 35
  3. 49
  4. 47
مشاهده پاسخ تستبستن

تست شماره 9

المپیاد مقدماتی ریاضی

در تساوی زیر، مقدار a چند است؟

a2+b2+c2+d2−ab−bc−cd−d+25=0    ;    d,c,b,a∈R>0

  1. 15
  2. 14
  3. 13
  4. 12
مشاهده پاسخ تستبستن

تست شماره 10

المپیاد ریاضی

مجموعه S را مجموعه همه اعداد حقیقی مثل a می‌گیریم که برای آنها اعداد حقیقی x,y موجود باشند به‌گونه ای که: 

aa−1+xx−1+yy−1=32

می‌دانیم که S یک بازه است، طول این بازه چقدر است؟

  1. −2,1
  2. −2,-1
  3. 2,-1
  4. −1,2
مشاهده پاسخ تستبستن

خرید پاسخ‌ها

اتحاد مربع مجموع و تفاضل دو جمله

12,000تومان
خرید فایل PDF مثال ها و جواب ها

برای ارسال نظر وارد سایت شوید